Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2024/517 K.2025/1718

6. Hukuk Dairesi         2024/517 E.  ,  2025/1718 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/974 E., 2023/1323 K.
ASIL VE BİRLEŞTİRİLEN ZONGULDAK 1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNİN 2016/141 ESAS, 2016/145 ESAS, 2016/147 ESAS SAYILI DAVALAR
İLK DERECE MAHKEMESİ : Zonguldak 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/4 E., 2022/239 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı, birleşen Zonguldak 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2016/141 Esas ve 2016/147 Esas sayılı dosyalar yönünden davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.
I. DAVA
1- Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirket ve davalı arasında, ... İşletme Müessesi ... (-250) Kat hazırlığı ile havalandırma ve nakliyat galerilerinin ıslahı işine ilişkin 11.11.2008 tarihinde anlaşma sağlandığını, anlaşmanın 24.06.2013 tarihinde davalı kurum tarafından tek taraflı olarak feshedildiğini, ihaleye konu işin yapımı sırasında Maz tipi yol vericinin düşmesi sonucunda oluşan hasarın sözleşmeye aykırı olarak müvekkili şirketten kesildiğini, davalı kurumun kendi kusuru nedeniyle oluşan hasardan müvekkili şirketi sorumlu tuttuğunu, davalı kurumun sözleşmeye aykırı olarak 26. hakedişten kesilen Maz tipi yol verici tamirat bedelinin tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
2- Davacı vekili birleşen Zonguldak 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2016/141 Esas sayılı dava dilekçesinde; müvekkili şirket ile davalı arasında havalandırma ve nakliyat galerilerinin ıslahı işine ilişkin 11.11.2008 tarihinde anlaşma sağlandığını, anlaşmanın 24.06.2013 tarihinde davalı kurum tarafından tek taraflı olarak feshedildiğini, davaya konu işe ilişkin hakedişlerin yapıldığını, son hakediş olan 50. hakedişin yer altı ölçüm bedelinin müvekkili şirkete tam olarak ödenmediğini, bu nedenle eksik ödenen 50. hakediş bedelinin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
3- Davacı vekili birleşen Zonguldak 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2016/145 Esas sayılı dava dilekçesinde; müvekkili şirket ile davalı arasında havalandırma ve nakliyat galerilerinin ıslahı işine ilişkin 11.11.2008 tarihinde anlaşma sağlandığını anlaşmanın 24.06.2013 tarihinde davalı kurum tarafından tek taraflı olarak feshedildiğini, sözleşme kapsamında önce 750 metre olarak iş yapıldığını, davalı kurumun 06.06.2012 tarihli yazısı ile 110 metre daha ilave işin müvekkiline verildiğini, davalı kurumun ek iş bünyesinde galeride 750 metreden sonra 110 metre daha sürmesinin istendiğini, ek işin başlangıç tarihinin ise 12.06.2012 olarak belirlendiğini, sözleşme gereği gerekli olan trafoların, devre kesicilerin ve yol vericilerin idare tarafından karşılanması gerektiğini, ancak talep edilmesine rağmen 1 aylık gecikme ile tedarik edildiğini, 1 ayı aşan gecikme nedeniyle işin kabloların temin edildiği tarihten başlamasının talep edildiğini ancak kabul edilmediğini, müvekkili şirketin idarenin tedarik etmekle yükümlü olduğu enerji kablosunu zamanında tedarik etmemesi nedeniyle planın 34 gün gerisinde kaldığını, günlük 1,34 metre ilerlemeden 34 gün için 45.769 m ilerleme yapması engellenerek 1.650,00 USD/m'den 75.518,85 USD maddi kayıplarının olduğunu, belirtilen nedenlerle davalı kurumun güç kablolarını zamanında temin etmemesi nedeniyle müvekkili şirketin uğradığı zararların işin yapılma tarihinden itibaren işletilecek bankaların döviz mevduatlarına uyguladıkları en yüksek döviz mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
4- Davacı vekili birleşen Zonguldak 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2016/147 Esas sayılı dava dilekçesinde; müvekkili şirket ile davalı arasında havalandırma ve nakliyat galerilerinin ıslahı işine ilişkin 11.11.2008 tarihinde anlaşma sağlandığını, sözleşme gereği taramaya başlandığında tarama ağzının 7 metre önünde jeolojik arızalar nedeniyle yüksek arazi basıncı oluştuğunu ve göçük meydana geldiğini, durumun davalıya bildirildiğini, gerçekleşen göçük nedeniyle müvekkili şirketin göçük oluşan lağımda işleri durdurmak ve sözleşme dışı olan göçük işleri ile uğraşmak durumunda kaldığını, müvekkili şirketin hem sözleşmede belirtilen işlere devam etmek hem de iş güvenliğini tekrar sağlamak amacıyla öncelikle göçüğün gelişini durdurması, göçüğün gelişinin durdurması için ilave tahkimat yapması, sonrasında ise göçüğün oluşturduğu posta temizlenerek nihai tahkimat yapmasının gerektiğini, olayın olduğu 10.07.2009 ile göçüğün temizlendiği 21.07.2009 tarihleri arasında 11 gün göçüğün açılması için 3 vardiya 25 kişilik ekiple aralıksız 275 yevmiye çalışıldığını, 125,00 TL yevmiyeden 34.375,00 TL ödenmesi gerektiğini, yine göçük olan lağımın diğer işlerin devam ettiği lağımların tek giriş çıkışı olup işlerin durduğunu, 3 tarama ekibinin durdurularak bu işin yapıldığını, olay nedeniyle 3 galeride yaşanan iş kaybının 3 ekip günde 1,15 metreden 11 gün için 1 metre tarama işinin 1.150,00 USD olması nedeniyle 14.547,50 USD olduğunu ve çalışılmayan 3 galerideki ilerleme işlerinden dolayı zarara uğradıkları 1 metre B14 galerinin ihale bedeli 1.650,00 USD olup, 1 ekip 1 galeride aylık ortalama 35 metre iş yapmakta olup, günlük 1,346 metre, 3 ekip 4.382 metre, 11 gün için 1.650,00 USD den 73.289,73 USD zararlarının olduğunu, hem sözleşme dışı iş olarak hem de işlere devam etmek için göçük temizlendiğinden göçüğün müvekkili tarafından temizlenmesi nedeniyle göçüğün kaldırılmasındaki giderler ile birlikte diğer lağımlardaki işlerin durmasından dolayı uğranılan zararların işin yapılma tarihinden itibaren işletilecek bankaların döviz mevduatlarına uyguladıkları en yüksek döviz mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1.Davalı vekili cevap dilekçesinde; her türlü hak düşürücü ve zamanaşımı sürelerinin dolduğunu, öncelikle davanın usulden reddinin gerektiğini, davacıya sözleşme kapsamında yaptığı işlerin hakediş ödemelerinin yapıldığını savunarak davanın reddini istemiştir.
2.Davalı vekili birleşen Zonguldak 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2016/141 Esas sayılı cevap dilekçesinde; her türlü hak düşürücü ve zamanaşımı sürelerinin dolduğunu, davanın usulden reddinin gerektiğini, davacıya sözleşme kapsamında yaptığı işlerin hakediş ödemelerinin yapıldığını savunarak davanın reddini istemiştir.
3.Davalı vekili birleşen Zonguldak 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2016/145 Esas sayılı cevap dilekçesinde; her türlü hak düşürücü ve zamanaşımı sürelerinin dolduğunu, öncelikle davanın usulden reddinin gerektiğini, taraflar arasındaki 11.11.2008 tarihli sözleşme kapsamındaki iş ile ilgili olarak davacıya 12.01.2009 tarihinde yer teslimi yapılarak işe başlandığını, sözleşmeye göre işin toplam süresinin 1095 takvim günü, sözleşme bedelinin 9.817.030,00 USD olduğunu, verilen 509 günlük ek süreyle işin tamamlanma tarihinin 06.06.2013 olup, işin devamı sırasında proje değişikliğine gidildiğini, ilave işlerle sözleşme bedelinin 10.883.530,00 USD olduğunu, firmaya sözleşme süresi boyunca 1095 günlük süre içerisinde 28.12.2009, 07.04.2010 ve 07.06.2012 tarihlerinde 3 kez ilave iş verildiğini, verilen bu ilave işlerin tarihlerinin nitelikleri ve ek işler nedeniyle verilen ilave sürelerin tablo halinde verildiğini, dava konusu 110 metre ilave işin 07.06.2012 tarihinde verildiğini, 12.06.2012 tarihinde 95 gün süre uzatımı verilerek işin tamamlanma tarihinin 21.09.2012 olduğunu, 110 metrelik ilave işin tek ekiplik iş olmasına rağmen davacının verilen ilave sürede tüm ekipleri ile çalışmayı sürdürebildiğini, davacının verilen süre uzatımları dahil olmak üzere işi zamanında bitiremediğini, sözleşme bedelinin % 74,53'ünü gerçekleştirebildiğini, bu nedene 24.06.2013 tarihinde yönetim kurulu kararı ile sözleşmenin feshedildiğini, davacının talebini gerçekleştiği tarihteki hakedişte ileri sürmesi gerekmesine rağmen YİGŞ 40. ve 41. maddeleri gereği bu hakedişlerin kesinleştiğini, 110 metre verilen ek işin 12.06.2012 tarihinde firmaya bildirilmesinden sonra davacının 26.06.2012 tarihli yazısı ile 750 metre güç kablosu ihtiyacı bildirildiğini ve 29.06.2012 de 500 metre ve 02.07.2012 tarihlerinde 250 metre kablonun davacıya temin edildiğini, davacının kablo temininden kaynaklı zararının bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
4. Davalı vekili birleşen Zonguldak 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2016/147 Esas sayılı davasında cevap dilekçesinde; 2016/145 Esas sayılı dosyadaki cevaplarına ilaveten, göçüğün jeolojik arızalar nedeniyle olmadığını, gereksiz ölçüde patlayıcı madde kullanılması ve yetersiz tahkimat nedeniyle oluştuğunu, şartnamedeki tahkimatın tamamlanmaması nedeniyle göçüğün oluştuğunu, konu ile ilgili Zonguldak 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2013/218 D.İş sayılı dosyası bilirkişi raporunda yapılan eksik ve hatalı tahkimatların açıkça görüldüğünü, göçüğün tarama ağzında oluşmakla bu bölgenin davacının sorumluluk alanında olduğunu, göçük sebebiyle işletmenin üretiminin aksadığı ve tehlikeli durumun oluştuğunu savunarak davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla;
Asıl dava yönünden, davacının 26. hakedişten yapılan geçici hak edişe itiraz etmediği, buna göre taraflar arasındaki sözleşme hükümlerine göre hakedişin kesinleştiği ve hakedişten yapılan kesintinin davacı tarafından talep edilemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Birleşen 2016/141 Esas sayılı dosya yönünden; 50. hakedişe ait ödeme yapılmayan tutarın, eksik işler nedeniyle kesilmesinde davalının haklı olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Birleşen 2016/145 Esas sayılı dosya yönünden; ilave iş için gerekli olan 110 metre kablonun davalı tarafından karşılanmadığı, bunun üzerine tekrar davalıya başvurulduğu ve 150 metrelik güç kablosunun 16.07.2013 tarihinde firmaya teslim edildiği ve işin başlamasının 34 gün süreyle geciktiği, bu nedenle gecikme nedeniyle oluşan zarardan yapılan sözleşme kapsamında davalının ihale edilen işle ilgili olarak işin programlanmasını yaparken alınması gereken kablo makine, teçhizat vb. hazır etmesi gerektiğinden kusurunun bulunduğu gerekçesiyle gecikme nedeniyle oluşan zarar yönünden davacının davasının kabulüne karar verilmiştir.
Birleşen 2016/147 Esas sayılı dosya yönünden; alınan bilirkişi raporlarında açıkça belirtildiği üzere taraflar arasında imzalanan sözleşme kapsamında ihale edilen işin tarama işi olduğu, göçüğün temizlenmesi işinin davacının asli işi olmadığı, tarama işi yapılırken galerideki tahkimat duvarlarının çürümüş olması nedeniyle göçük oluştuğu, göçüğün oluşmasında davacı firmanın kusurunun bulunmadığı, oluşan göçük nedeniyle göçüğün temizlenmesi için masraflar ve göçüğün temizlenmesi için geçen süre yönünden bilirkişinin raporunda ayrıntılı olarak açıklandığı gibi davacı firmanın 25 kişi ile 11 gün boyunca 275 yevmiye harcayarak göçüğü temizlediği ayrıca göçüğün temizlenmesi için geçen süre de işin gecikmesi nedeniyle bilirkişi raporunda belirtilen zararın doğduğunun anlaşıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde birleşen 2016/141 Esas ve 2016/147 Esas sayılı dosyalar davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Birleşen dosya davalı vekili temyiz dilekçesinde; istinaf ve cevap dilekçelerini tekrarla, Birleşen 2016/145 E. sayılı dosya yönünden; davacının verilen ek işle ilgili kablo ihtiyacını kuruma geç bildirdiğini, işin tamamlanmayan 24 metre kısmı olup bilirkişi tarafından 45,769 metre üzerinden hesap yapılmasının hatalı olduğunu, davacının esasen hazır olan kabloları başka bir galeriye götürmüş olması nedeniyle enerji kablosu eksikliğine kendisinin sebep olduğu, davacının ilk talebi 28.6.2012 tarihinde kuruma ulaşmakla 750 metre kablonun davacıya 26.06.2012 ve 02.07.2012 tarihlerinde temin edildiğini, ikinci talebinin 16.07.2012 tarihinde olup aynı gün teslim edildiğini dolayısıyla ek işin verildiği 12.6.2012 tarihinden 16.7.2012 tarihine kadar iş yapılmadığı varsayımı ile işinden 34 gün geri kaldığı kabulünün hakkaniyete aykırı olduğunu, ek işin 12.06.2012 tarihinde verilip 16 gün sonra talepte bulunulduğundan bu süreden müvekkilinin sorumlu olmayacağı, kablo ihtiyacından doğan bir vakit kaybının olmadığı, talep edilen dönemin 40. Hakediş dönemine tekabül ettiği ve usulüne uygun bir itiraz bulunmadığından taleplerin tümden reddi gerektiğini beyan etmektedir. Birleşen 2016/147 E. sayılı dosya yönünden; göçüğün davacının sorumluluk sahasında ve firmanın ihmali sonucu gerçekleştiğini, sorumluluğun davacıya ait olduğunu, Temmuz 2009 döneminde fazla patlayıcı kullanılmasından, süresi içinde tahkimat yapılmamasından ve tarama yapılan yerin tavanından akmalar olması ve basıncın artmasından kaynaklı olarak göçüğün yaşandığını, 2013/218 D.İş tespit dosyasında tahkimatların gelişigüzel yapıldığının tespit edildiğini, davacının tarama işinde gereken hassasiyeti göstermediğini, teknik şartnameye uygun davranmadığını, genel emniyet şartnamesi gereği faaliyetler esnasında meydana gelecek zararlardan davacının sorumlu olacağını, tarama ağzında ve tarama esnasında davacının sorumluluk sahasında meydana gelen göçük nedeniyle yapılan çalışmanın ilave göçük açma işi olduğu kabulü ile hesaplama yapılmasının kabul edilemeyeceğini, göçüğün 10.07.2009 tarihinde meydana gelmiş olup 6. ve 7. hakediş dönemine tekabül ettiğini ve hakedişlere usulüne uygun itiraz olmadığından talebin reddi gerektiğini beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık taraflar arasında imzalanan eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir.
Birleşen 2016/145 Esas Sayılı dosya yönünden:
Taraflar arasında ... İşletme Müessesesi ... -250 kot hazırlığı ve havalandırma ve nakliye galerilerinin ıslahına ilişkin 11.11.2008 tarihli eser sözleşmesi imzalanmış olup, davacıya -250 katı 33606 Kuzeybatı galerisinde 750 metre tarama asıl işine ilave olarak, B-14 kesitte 110 metre ek tarama işi verilmiş olup, işin başlama tarihi 07.06.2012 ve tamamlanma tarihi 21.09.2012 olarak belirlenmiştir.
Davacı tarafından ilave iş nedeniyle temini gereken enerji kablosunun geç temin edilmesi nedeniyle iş kaybından kaynaklı zarara uğranıldığı beyan edilerek talepte bulunulmuştur. İş için gerekli malzemeler davalı idare tarafından temin edilecek olmakla ve ilave iş için gerekli olan güç kablosu ilave işin başlama tarihi olan 07.06.2012 de davacıya teslim edilmemiş olmakla birlikte, davacının 750 metre asıl işte kullanılacak güç kablosu temini için 26.06.2012'de davalıdan talepte bulunduğu ve 29.06.2012 ve 02.07.2012 tarihlerinde davalı tarafından temin edildiği yine ilave işte kullanılacak güç kablosu temini için 16.07.2012'de talepte bulunduğu ve aynı gün davalı tarafından temin edildiği taraflar arasındaki yazışmalardan anlaşılmaktadır.
Her ne kadar ek iş için gerekli güç kablosunun geç temin edilmesinden kaynaklı olarak iş kaybı nedeniyle zarar oluştuğu kabulü ile gecikilen süre yönünden yapılan hesaplamaya itibar edilerek davanın kabulüne karar verilmiş ise de; davacının asıl iş ve ek iş için gerekli güç kablosu ihtiyacı nedeniyle idareye başvuru tarihleri gözetildiğinde davacının asıl iş için dahi ek işin başlama tarihinden sonra talepte bulunduğu, henüz asıl işe dahi başlanılmamış olduğu ve talep edildiğinde idarece malzemenin hemen temin edildiği hususları gözetildiğinde davacının ek iş için gerekli malzemenin geç temin edilmesinden kaynaklı iş kaybının olmadığı, gecikmenin davacının kendi kusurundan kaynaklandığı anlaşılmakla bu yönde değerlendirme yapılarak oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekmesine rağmen bu hususlar değerlendirilmeksizin karar verilmiş olması doğru olmamış kararın bozulması gerekmiştir.
Birleşen 2016/147 Esas Sayılı dosya yönünden;
Davacı tarafından taraflar arasındaki sözleşme kapsamındaki işin ifası esnasında 10.07.2009 tarihinde oluşan göçük nedeniyle göçüğün temizlenmesi giderleri ve bu sürede oluşan iş gücü kaybı nedeniyle oluşan iş kaybından kaynaklı zararın tazmini için talepte bulunulmuştur.
Her ne kadar mahkemece göçüğün temizlenmesi giderleri ve işin gecikmesi nedeniyle oluşan zarar yönünden yapılan hesaplamaya itibar edilerek, 11 gün çalışılmak suretiyle göçüğün temizlenmesi için gerekli giderlerin tazmini yönünden hüküm verilmiş ise de, somut olayda tazmini talep edilen iş kaybı nedeniyle oluştuğu iddia edilen zarar ve miktarının hesaplanması açısından, göçüğün oluşmasında taraf kusurlarının değerlendirilmesi yönünden mücbir sebep hususunun araştırılarak ve sözleşmenin 30. maddesinin değerlendirilerek, bu hususta alanında uzman bilirkişilerden oluşan yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alınması suretiyle değerlendirme yapılması gerekmesine rağmen eksik inceleme ile karar verilmesi doğru olmamış kararın bozulması gerekmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının birleşen 2016/145 Esas ve 2016/147 Esas sayılı dosyalar yönünden ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının birleşen 2016/141 Esas ve 2016/147 Esas sayılı dosyalar yönünden BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgilisine iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 29.04.2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.