Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2023/3773 K.2025/929

6. Hukuk Dairesi         2023/3773 E.  ,  2025/929 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2019/86 E., 2022/58 K.
Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında 04.01.2006 tarihli ''...........Polis Meslek Yüksek Okulu Yapımı İşi''ne ilişkin sözleşme imzalandığı, 26.12.2008 tarihli resmi gazetede yayımlanan ilave fiyat farkı esasları hakkındaki kararname uyarınca demir çelik fiyat farkı alacaklarının ödenmediğini, davalı tarafından müvekkili şirkete sözleşme hükümleri dışında fazla imalât yaptırıldığını, bedellerinin ödenmediğini, 2005 yılı ödeneğinin usulüne uygun olarak aktarım işlemi yapılmadığını, iş programındaki aksaklığın idareden kaynaklandığını, % 10 iş ve keşif artışı kapsamında yaptırılan işlerin pazarlık şansı verilmeden yükleniciye sözleşmedeki ihale tenzilatı üzerinden yaptırılarak zarara uğratıldığını, yüklenicinin bulunmadığı bir komisyon tarafından geçici kabulü yapılan binaya yeniden eksik listesi çıkartılarak bu listenin yüklenicinin itirazlarına rağmen namı hesabına ihale edildiğini, geçici kabulün üzerinden 6 ay geçmiş olmasına rağmen kesin kabul işlemlerinin yapılmadığını ileri sürerek fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak 20.000,00 TL’nin ilk hakediş tarihi olan 2006 yılından itibaren ticari faizi ile birlikte müvekkil şirkete ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir. 30.06.2016 tarihli ıslah dilekçesiyle, 3.548.088.90 TL’nin yasal faiziyle tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; ihalenin çalışılmayan mevsimde yapılmış olmasından dolayı 2005 yılı ihale ödeneğinin 2006 yılına aktarılarak birleştirildiğini, davacı şirketin bizzat kendisinin hazırladığı iş programına uymadığını, hakedişlere itirazı bulunmadığını, fiyat farkının doğmadığını, davacının sözleşme dışı imalâtlarla ilgili talebinin de yerinde olmadığını, zira davacının 27.05.2011 tarihli dilekçesinde böyle bir talepte bulunmadığını, proje dışı imalâtlar için idareye başvurularak izin ve onayının alınması gerektiğini, davacının revize edilmeyen iş programından kaynaklanan fiyat farkı talebinin hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, ihalenin kontrol teşkilatı olan Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nce, 23.05.2011 tarihinde davacı şirkete tespit edilen işlerin eksik ve kusurlu işlerin 30.05.2011 tarihine kadar ikmal edilmesi aksi halde ihale kanunu ve sözleşme gereğince yüklenici nam ve hesabına yaptırılacağının bildirildiğini, 08.06.2011 tarihli yazıyla eksik ve kusurlu işlerin giderilmediğinin müvekkili idareye bildirilmesi üzerine YİGŞ ve sözleşmeye göre işlem yapıldığını, Sivas 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2011/62 D.İş sayılı dosyası ile eksik ve kusurlu işlerin tespit edildiğini, 28.10.2011 tarihinde işin ihalesinin gerçekleştirildiğini, kesin kabulün yapılmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 15.07.2016 tarihli kararı ile davacı tarafın yapım işini yüklendiği........Merkez Polis Yüksekokulu inşaat işinin geçici kabulünün yapıldığı, yapılan keşif üzerine alınan 27.06.2016 tarihli bilirkişi raporuna göre davacı şirketin talep edebileceği makine, tesisat, sıhhi tesisat, fazla imalâtları toplamının 247.501,11 TL + KDV, elektrik işleri fazla imalâtları toplamının 271.234,15 TL +KDV, inşaat işleri fazla imalâtlar toplamının 966.957,63 TL + KDV, demir fiyatlarındaki dalgalanmadan dolayı fiyat farkı tutarının 268.275,59 TL, yüklenici nam ve hesabına yaptırılan ihale bedellerinin 820.420,13 TL+KDV, % 10 keşif artışı dahilinde yaptırılan işlerin %32,58 tenzilatının 432.466,39 TL +KDV olup uygulanması gereken %18 KDV oranının ilavesi ile birlikte KDV dahil 3.548,088,90 TL olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
Mahkemenin 15.07.2016 tarihli kararının süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (kapatılan) 15. Hukuk Dairesi'nce, mahkemece öncelikle davacıya talepleri açıklattırılarak hangi kalem alacak için ne kadar talepte bulunduğu saptandıktan sonra yeni bir bilirkişi heyeti oluşturulup, sözleşme konusu iş için düzenlenen 29.08.2010 itibar, 24.11.2010 tutanak ve 05.05.2011 onay tarihli geçici kabul tutanağını itirazsız imzalayan yüklenicinin geçici kabul eksiklerini 14.02.2011 ve 29.04.2011 tarihi itibariyle ikmal ettiği, bu şekilde geçici kabulün yapılarak idarece onaylandığı, eksiklerin davacı yüklenici tarafından tamamlandığı, ancak davalı iş sahibi idarece kesin hesabın yapılmadığı gözetilerek bilirkişi kuruluna kesin hesabı çıkarttırmak, sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 39. ve 40. maddesi gereğince davada istek kalemlerinin hangilerinin geçici hakedişlerde yer aldığı belirlenerek davacı yüklenicinin geçici hakedişlere giren talepleri ile ilgili Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 39. maddesinde düzenlenen usule uygun biçimde itirazda bulunmadığından itiraz edilmeyen istek kalemlerinin reddine karar vermek davacının fiyat farkı isteyip isteyemeyeceğini gerekçeli ve denetime elverişli biçimde saptamak şartnameye uygun olarak fazla imalâtın nelerden ibaret olduğu sözleşmenin niteliği de nazara alınıp, sözleşme eki mahal listesi ve proje dikkate alınarak söz konusu fazla imalâtların iş artış oranı belirlenip, Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. ve 22. maddesi hükümlerine göre %10 iş artışı kapsamında kalan işlerin bedelinin sözleşme fiyatlarıyla, sözleşmede fiyatı bulunmayan işlerin şartnamenin 21. maddesindeki tespit yöntemi kullanılarak, %110’u aşan işlerin bedelini de yapıldıkları tarihteki mahalli serbest piyasa fiyatlarıyla hesaplatılarak sonucuna göre karar verilmesi, kabule göre de; davada istenen talep için dava tarihinden, ıslahla arttırılan tutar yönünden ise ıslah tarihinden itibaren faiz uygulanması gerektiği gerekçeleriyle bozulmasına karar verilmiştir.
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma ilamına uyulmasına ve davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde; bilirkişi tarafından yapılan hesaplamalarda demir farkı alacağının hesaplanmadığını, gecikmelerin idare tarafından yaptırılan ek işlerden kaynaklandığını, alacakları belirsiz olduğundan dava tarihinden itibaren faiz işletilmesi gerektiğini, kararın düzeltilerek davanın tam kabulüne karar verilmesini beyan etmektedir.
Davalı vekili temyiz dilekçesinde; ıslahla artırılan kısım yönünden zamanaşımı süresinin dolduğunu, ıslaha karşı zamanaşımı itirazlarının incelenmediğini, hakedişlere giren talepleriyle ilgili itiraz edilmeyen istek kalemlerinin reddedileceği hususunda inceleme yapılmadığını, bilirkişi heyetince piyasa rayiçlerinin tespit edilmediğini, doğrudan resmi birim fiyatların esas alındığını, kaldı ki bu fiyatların da 2010 yılına ait olanlarının değil 2012 yılı birim fiyatlarının esas alındığını, 30.07.2009 tarihli %10’luk iş artışı belgesinde yüklenicinin imzasının bulunduğunu, ihtirazi kayıt bulunmadığını, YİGŞ’nin 25. maddesi uyarınca yüklenicinin yapının fen ve sanat kuralarına uygun olarak yapılmaması, hileli malzeme kullanılması ve benzeri nedenlerle ortaya çıkan zarar ve ziyandan yapının tamamı için işe başlama tarihinden itibaren de kesin kabul tarihine kadar sorumlu olduğu gibi, kesin kabul onay tarihinden itibaren de on beş yıl süreyle sorumlu olduğunu, davacı yüklenici tarafından eksik ve kusurlu işlerin ikmal edilmediğini, yüklenicinin verdiği 23.07.2012 tarihli dilekçesi içeriğinde de kesin kabul tutanağı ve eksiklikleri listesi içerisinde yapılacak işlerin namı hesabına yapılmasını talep ettiğini, eksiklerin giderilmediğinin açık olduğunu, davanın 13.04.2012 tarihinde açıldığını, bilirkişi raporunda yapılan hesaplamaya dahil edilen iki adet ihalenin davadan sonraki tarihli olduğunu, dava tarihinden sonra gerçekleştiği iddia edilen alacak kalemlerinin bu davada dinlenme olanağının bulunmadığını, iş artışı yapılırken yüklenicinin proje dışı yapıldığı iddia olunan imalat bedellerine ilişkin taleplerini müvekkiline iletmediğini, davacının bu yöndeki duruma ilişkin idarenin izin ve onayından sonra imalâta başlaması gerektiğini, davacının bu yönde talepte bulunmadığını, yüklenicinin hakedişlere itirazının bulunmadığını, kararın faiz oranı ve tarihi bakımından da hatalı olduğunu beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir.
1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı vekilinin temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2. Taraflar arasında 04.01.2006 günlü ''........... Polis Meslek Yüksek Okulu Yapımı İşi''ne ilişkin ''9.238.000 TL + KDV'' anahtar teslim götürü bedelli sözleşme imzalanmıştır. Yanlar arasında sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan ve zaman bakımından uygulanması gereken mülga 818 sayılı BK'nın 355. ve devamı maddelerinde düzenlenen "eser" sözleşmesi ilişkisi bulunduğu anlaşılmaktadır. Davacı yüklenici, davalı iş sahibidir.
Mahkemece daha önce davanın kabulüne karar verilmiş bu kararın temyizi üzerine Yargıtay (kapatılan) 15. Hukuk Dairesi'nce, 01.11.2018 tarihli ilamı ile bozulmasına karar verilmiş, mahkemece bozma ilamına uyularak davanın kısmen kabulüne dair verilen karar taraflarca temyiz edilmiştir.
Dairemizin hükmüne uyulan bozma ilamında uyuşmazlığın çözümü için öncelikle davacının taleplerinin kendisine açıklattırılması, bundan sonra konusunda uzman bilirkişilere sözleşme eki olan Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 21, 22, 39 ve 40. maddeleri dikkate alınarak davacının sözleşme dışı işler, fiyat farkı talepleri inceletilerek kesin hesabın çıkarılması gereğine işaret edilmiştir.
Bozmadan sonra davacı taraf alacak talebinin, demir fiyat farkı, vekaletsiz iş görme hükümlerine göre fazla imalâtlar bedeli, eksikler nedeniyle mükerrer olarak nam ve hesaba ihale yapılmasından kaynaklı alacak ve %10 fazla imalât için uygulanan tenzilat kalemlerinden oluştuğunu açıklamıştır.
Kesin hesabın nasıl çıkarılacağı YİGŞ’nin 40. maddesinde düzenlenmiş olup bozma ilamında da kesin hesabın çıkarılması gerektiği belirtilmiştir. Çıkarılacak kesin hesap için tüm ihale evrakı, sözleşme eki olan şartname hükümleri, ara hakedişlerde kesinleşmiş olgular dikkate alınarak, sözleşme kapsamındaki imalâtlar yönünden davacının yaptığı imalatlar belirlenmeli, sözleşme kapsamındaki imalâtlar yönünden denetime açık olacak şekilde ve karşılaştırma yapılarak hangi imalâtta ne kadar fazla imalât olduğu açıklanıp şartname gereği %10 fazla kısmı sözleşme fiyatıyla, aşan kısım varsa vekaletsiz iş görme hükümlerine göre yapıldığı yıl piyasa fiyatları ile bu fiyatların içinde KDV dahil olduğundan ayrıca KDV eklenmeksizin bedelinin belirlenmesi, yine nam hesaba yaptırılan imalâtlar için bunların sözleşme kapsamına giren imalâtlar içinde olup olmadığının, davacı yüklenici tarafından yapıldığı halde mükerrer olarak yeniden yaptırılıp yaptırılmadığının, hakedişler ve geçici kabul tutanakları ile karşılaştırma yapılarak denetime açık bir şekilde hesaplattırılarak yapılan ödemelerin mahsubu ile yüklenicinin alacağı bulunup bulunmadığı tespit edilmelidir. Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda ise açıklandığı şekilde bir hesap yapılmadığından mahkemece bu rapora göre karar verilmesi de doğru olmamıştır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 21. maddesinde götürü bedelli işlerde yapılan işte %10 oranında artış olması halinde bu artışın sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde yaptırılacağı açık olarak belirtilmiştir. Taraflar arasındaki sözleşmede ihale aşamasında davacı %32,58 tenzilat yaparak işi ''9.238.000 TL + KDV'' bedel üzerinden üstlenmiştir. Bu durumda %10 artış kapsamındaki imalât için davalı idare tarafından %32,58 tenzilat uygulanması sözleşme ve ihale dökümanının gereği olup, mahkemece davacının bu yöndeki 510.310,34 TL’lık talebinin reddi gerekirken kabulü doğru olmamıştır.
Bu durumda mahkemece yapılacak iş; alanında uzman yeni bir bilirkişi heyeti oluşturularak yukarıda açıklandığı şekilde kesin hesabı çıkarmak, sonucuna göre davacının kesin hakedişten kaynaklanan alacağı olup olmadığı konusunda karar vermek, %10 oranda artışa konu imalâtlar için yapılan tenzilat oranından kaynaklanan 510.310,34 TL’lık talebinin reddine karar vermekten ibarettir.
VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
(1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddine,
(2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile kararın davalı yararına BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz harcının ilgilisine iadesine,
Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,
10.03.2025 tarihinde oy birliği ile karar verildi.