Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2024/12683 K.2025/415

9. Hukuk Dairesi         2024/12683 E.  ,  2025/415 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/1639 E., 2024/1783 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 60. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/534 E., 2023/668 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ve davalı...Otoyol İnş San. ve Tic. AŞ vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildi.
Davacı vekilince temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasının istenilmesi üzerine, işin duruşmaya tâbi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 14.01.2025 Salı günü tayin edilerek taraflara tebligat gönderilmiştir.
Duruşma günü davacı vekili Avukat ... ile davalılar...İnşaat Sanayi ve Ticaret AŞ ile ... Otoyol İnşaat San. ve Tic. AŞ vekilleri Avukat ..., diğer davalı ... adına vekili Avukat .... geldiler.
Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verildi.
Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı Şirketlerin Rusya'da bulunan işyerlerinde formen ve inşaat teknikeri olarak 3.000,00 USD ücretle çalıştığını, davalılar arasında organik bağ bulunduğunu ve tüm davalıların dava konusu edilen alacaklardan müşterek ve müteselsilen sorumlu olduklarını, davacının haftanın her günü birinci vardiyada 08.00-20.00, ikinci vardiyada ise 20.00-08.00 saatleri arasında çalıştığını, çalışma saatlerinin gündüz vardiyasında 21.00, 22.00 saatlerine kadar, gece vardiyasında ise 09.00'a kadar uzadığını, tüm hafta tatillerinde ve ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığını, yıllık izin kullanmadığını, son 9 ay ücretinden kesinti yapılması nedeni ile 9 aylık ücretinin eksik ödendiğini, iş sözleşmesinin işverence haksız olarak feshedildiğini belirterek kıdem ve ihbar tazminatları ile fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ve yıllık ücretli izin alacaklarının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1. Davalı ... İnşaat Sanayi ve Ticaret AŞ vekili cevap dilekçesinde; davacının müvekkili Şirket çalışanı olmadığını belirterek davalı Şirket bakımından davanın pasif husumet yokluğu nedeni ile reddine karar verilmesini istemiştir.
2. Davalı...Otoyol İnşaat Sanayi ve Ticaret AŞ vekili cevap dilekçesinde; uyuşmazlığa Rus hukukunun uygulanması gerektiğini, davanın Rusya'da görülmesi gerektiğini, davanın belirsiz alacak davası olarak açılmasında davacının hukuki yararının bulunmadığını, davacının belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştığını, davacı ile ikale sözleşmesi imzalandığını, makul yararın sağlandığını, davacının imzasını taşıyan belgelerin irade fesadı altında imzalatılmadığını, yıllık izin ve tazminatları karşılığında 787.475,62 Rus rublesi ödeme yapıldğını, davacının hiçbir alacağı kalmadığını, ibraname imzaladığını, ücret bordrolarının ve puantaj kayıtlarının imzalı olduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
3. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davacının müvekkili Şirket çalışanı olmadığını belirterek davanın pasif husumet yokluğu nedeni ile reddine karar verilmesini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davalılar ... ile...İnşaat Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin davacının alacaklarından sorumlu tutulmalarını gerektirecek hukuki bir sebebin varlığının kanıtlanamadığı, bu davalılar yönünden davanın husumet yokluğu nedeni ile reddine karar verildiği, davalı vekilince zamanaşımı def'inde bulunmuş olup Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun 392. maddesinde zamanaşımının düzenlendiği, anılan kanun maddesine göre çalışanın hakkını ihlal edildiğini öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği günden itibaren 3 ay içinde bireysel iş uyuşmazlığının çözümü için başvurma hakkına sahip olduğu ve bu maddede belirtilen sürelerin geçerli bir nedenle kaçırılması durumunda bu sürelerin mahkeme tarafından tekrar başlatılabileceği hususlarının düzenlendiği, anılan düzenlemede görüldüğü üzere sürelerin kesin olmayıp mahkeme tarafından tekrar başlatılabileceği hükmü getirildiği, bu hüküm göz önüne alınarak alacağın zamanaşımına uğramadığı, hüküm kurmaya elverişli 25.05.2023 tarihli bilirkişi raporunda yapılan hesaplamalara göre karar verildiği gerekçesiyle davalılar...İnşaat Sanayi ve Ticaret AŞ ve ... yönünden davanın husumet yokluğundan reddine, diğer davalı bakımından davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı...Otoyol İnşaat San. ve Tic. AŞ vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; fesih tarihinde yürürlükte bulunan Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun 392. maddesinde yer verilen bir yıllık sürenin hak düşürücü süre olduğundan resen gözetilmesi gerektiği, eldeki davada iş sözleşmesinin 18.01.2018 tarihinde feshedildiği, davanın 06.05.2019 tarihinde açıldığı, davanın bir yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığı, davacı tarafından söz konusu bir yıllık hak düşürücü sürenin geçerli bir nedenle kaçırıldığına dair dosyaya hiçbir bilgi ve belge sunulmadığı, davacının belirtilen süreyi geçerli bir nedenle kaçırdığını ispat edemediği, İlk Derece Mahkemesince, taraflar (davacı ile davalı...Otoyol İnşaat San. ve Tic. AŞ) arasındaki uyuşmazlığa Rusya Federasyonu İş Kanunu uygulanarak, davalı...Otoyol İnşaat San. ve Tic. AŞ hakkında açılan davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken delil durumu ve dosya kapsamına uygun olmayan bir gerekçe ile adı geçen davalı hakkında açılan davanın kısmen kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğu gerekçesi ile davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı...Otoyol İnşaat San. ve Tic. AŞ vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde;
a. Emsal işçiler bakımından Türk hukukunun uygulandığını ,
b. Yargıtayın içtihat değişikliğinin geçerli sebep oluşturduğunu,
c. Davacının ücretinin net 3.000,00 Euro olduğunu,
d. Bir kısım davalı bakımından husumetten ret kararının hatalı olduğunu ileri sürmüştür.
2. Davalı...Otoyol İnşaat Sanayi ve Ticaret AŞ vekili temyiz dilekçesinde; davanın tamamen reddedilmesi nedeniyle lehlerine nispi vekâlet ücretinin hüküm altına alınması gerektiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, husumet, iş sözleşmesine uygulanacak hukuk, davanın süresinde açılıp açılmadığı, zamanaşımı, ve vekâlet ücreti noktalarında toplanmaktadır.
1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı ... Otoyol İnşaat Sanayi ve Ticaret AŞ vekilinin tüm, davacı vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2. Maddi hukukun bir müessesesi olan zamanaşımı, hukuki işlem ve ilişkinin esasına uygulanan hukuka tâbidir (Vahit Doğan, Milletlerarası Özel Hukuk, Ankara, 2022, s.315; Gülin Güngör, Türk Milletlerarası Özel Hukuku, Ankara, 2021, s.127). Buna göre Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun bu konudaki hükümlerinin uyuşmazlıkta uygulanması, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 2. ve 8. maddelerinin bir gereğidir.
Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun mahkemeye başvurma sürelerinin düzenlendiği 392. maddesinde belirtilen sürelerin, Dairemizce daha önce bazı kararlarda hak düşürücü süre olduğu belirtilmişse de yeniden yapılan değerlendirmede bu sürelerin zamanaşımı süresi niteliğinde olduğu sonucuna varılmıştır. Dava tarihi itibarıyla zamanaşımı süresinin dolduğu ve davalı tarafça da usulüne uygun şekilde zamanaşımı def'inde bulunulduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamakta ise de Bölge Adliye Mahkemesince, söz konusu sürelerin hak düşürücü süre olarak nitelendirilmesi hatalıdır.
Diğer yandan, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 297/2 hükmüne göre hükmün sonuç kısmında gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin karar verilmesi gerekirken, Bölge Adliye Mahkemesince hüküm yerinde davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verildiğinin yazılması da hatalı olmuştur.
Ne var ki bu hataların giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun'un 370/2 hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerekir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Davalı...Otoyol İnşaat Sanayi ve Ticaret AŞ vekilinin tüm, davacı tarafın diğer temyiz itirazlarının reddine,
2. Davacı tarafın Bölge Adliye Mahkemesi kararına yönelik temyiz itirazının kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının, hüküm fıkrasının (B) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "hak düşürücü süre nedeniyle" ibaresinin hükümden çıkartılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,
Davacı yararına takdir edilen 28.000,00 TL duruşma vekâlet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine,
Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edenlerden davalı...Otoyol İnşaat San. ve Tic. AŞ'ye yükletilmesine
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde davacı tarafa iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
14.01.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.