Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/9599 K.2025/6154

10. Hukuk Dairesi         2024/9599 E.  ,  2025/6154 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Konya Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1112 E., 2024/1805 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Akşehir 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2019/266 E., 2023/253 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 01.10.2004 tarihinde Güvendik Pastanesinde işe başladığını, 02.03.2008 tarihinde işten çıkarıldığını, 01.10.2004 tarihinden 02.03.2008 tarihine kadar aynı iş yerinde hiç ara vermeksizin çalıştığını, davacı tarafça işverenin kim olduğunun bilinmediğini, aynı pastanede hiç ara vermeden çalıştığını ancak iki işveren tarafından sigortalı gösterildiğini, davacının Mayıs/2005 - Ekim/2006 tarihleri arasında toplam 177 gün Güvendik Sosyal Hizmetleri Gıda İnşaat Sanayi ve Ltd. Şti.'nde çalışmış olarak gösterildiğini, 22.06.2007 - 02.03.2008 tarihleri arasında toplam 232 gün de davalı ...'in yanında sigortalı olarak gösterildiğini, davacının iş yerinde 31.07.2007 tarihinde iş kazası geçirdiğini ve iş kazası nedeniyle tedavi gördüğünü, bu nedenle davacının sigortalı gösterilmeye başlandığını belirterek Kuruma bildirilmeyen hizmet sürelerinin tespitini talep etmiştir.
II. CEVAP
1- Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davacının sigorta kayıtlarında da görüleceği üzere 05.05.2006 tarihinde Güvendik Sosyal Hizmetler Gıda inşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinde işe başladığını, 30.10.2006 tarihinde de bu işyerinden kendi isteği ile ayrıldığını, yani bu işyerinde toplam 177 gün çalıştığını, Ekim 2006 tarihinde işten ayrılan davacının yaklaşık 7 ay kadar sonra yeniden yanlarında çalışmak üzere talepte bulunduğunu, davalı yanca bu talebi kabul edilerek ...'e ait Güvendik Pastanesinde 22.06.2007 tarihinde işe başlatıldığını, bu işyerinde de düzenli olarak primerlerinin yatırıldığını, 31.07.2007 tarihinde kendi dikkatsizliği ile iş kazası geçirdiğini, uzun süre işe gelemediğini, davacının hak kaybı olmaması için bu sürelerde çalışmış gibi primlerinin yatırıldığını, davacı iyileştikten sonra tekrar pastanede çalışmaya başladığını ve 03.03.2008 tarihine kadar sigorta kayıtlarında göründüğü gün sayısı kadar çalıştığını, davacının her iki işyerinde de işe giriş tarihinin resmi kayıtlarla ve kendi imzası ile sabit olduğunu, bu hususların dışında kalan davacının iddia ve taleplerin hiç bir yasal dayanaağı olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.
2- Fer'i müdahil Kurum vekili tarafından davaya cevap verilmemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının davalı ... Sosyal Hizmetleri ve Gıda İnş. Sanayi Limited Şti.'nde 01.10.2004 - 31.10.2006 tarihleri arasında 573 gün süre ile davalı ...'e ait iş yerinde 01.11.2006 - 03.03.2008 tarihleri arasında 251 gün süre ile asgari ücret ile çalıştığının tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile hakkında istinaf başvurusunda bulunulan İlk Derece Mahkemesi kararı usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğundan taraf vekillerinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1- Davalı işverenler vekili temyiz dilekçesinde; dosyada dinlenilen tanıkların davacının çalıştığını iddia ettiği dönemlere ilişkin olarak çalışmasının başlangıç ve bitiş tarihleri konusunda tereddüte yer bırakmayacak şekilde beyanda bulunmadıklarını, dolayısıyla davacının davasının ispatlayamadığını, eksik inceleme ve hatalı değerlendirmelerle düzenlenen, denetime elverişli olmayan bilirkişi raporunun kararı dayanak yapılarak davanın kabulüne dair verilen kararın hatalı olduğunu beyan etmektedir.
2- Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; dosya kapsamında dinlenen hiçbir tanığın ifadesinin davacının işe giriş ve çıkış tarihleri ve çalışma şekli ile ilgili net bir bilgi vermediğini, davacının kesintisiz ve her gün düzenli iş yaptığına dair hiçbir somut bilgi ve beyan bulunmadığını, yine dinlenen tanık beyanlarından davacının sürekli bir çalışmasının olmadığı ve iş olduğunda yevmiyeli olarak çalıştığı hususlarının aşikar olduğunu, diğer davalı işverene bağımlı olarak çalışmadığını başka işler olduğunda başka işyerlerine de çalışmaya gidildiğinin tespit edildiğini, ayrıca davalı yanında da hangi tarihlerde işe çağrılarak yevmiyeli olarak çalıştığının tespiti konusunda da dosya arasında hiçbir belge bilgi ve beyan bulunmadığını, hal böyle iken hazırlanan raporun hatalı olduğunu, dosya kapsamında tanık beyanları ile çelişki oluşturur şekilde bir rapor tanzim edildiğini, yine Mahkemece zamanaşımı ve hak düşürücü süre itirazlarının dikkate alınmadığını beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, davacının 01.01.2004 ila 02.03.2008 tarihleri arasında davalılara ait Güvendik Pastanesi işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
İnceleme konusu eldeki davada, davacının Güvendik Pastahanesi işyerinde 04.10.2011 - 27.05.2019 tarihleri arasında geçen hizmetlerinin tespitinin talep edildiği, uyuşmazlık konusu dönemde 05.05.2006 - 31.10.2006 tarihleri arasında davalı şirket adına tescilli 1022488 sicil numaralı işyerinden, 22.06.2007 - 03.03.2008 tarihleri arasında da ise davalı ... adına tescilli 46534 sicil numaralı işyerinden çalışmalarının iki ayrı dönem olarak Kuruma bildirildiği, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda tanık beyanları değerlendirilerek her iki davalı işveren yönünden davanın kabulüne karar verilmişse de, verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.
Somut olayda, Mahkemece davacının hangi işyerinde çalıştığı üzerinde durulmadan ve işe başlangıç ve işin bitiş tarihleri net olarak ortaya konulmadan sonuca eksik araştırma ile gidilmiş olup, bu kapsamda öncelikle davacının çalıştığını iddia ettiği Pastahane işyeri ile davalı şirketin aynı adreste faaliyet gösterip göstermedikleri araştırılmalı, aynı binada kurulu işyerleri ise her iki işyerinin faaliyet alanları belirlenmeli, buna göre her iki işyerinden de bildirilen dönem bordro tanıkları tanıkları tespit edilip, bu belirlemeler doğrultusunda beyanları alınarak varsa çelişkiler giderilmeli, özellikle tanıklardan bazılarının davacının sürekli çalışmadığı, sık sık ara verdiği yönündeki beyanları karşısında dinlenecek tanıklardan bu hususun da sorulması, davacının çalışma süresi içerisinde çalışmaya ara verdiğinin anlaşılması halinde her bir çalışma dönemi yönünden hak düşürücü sürenin geçip geçmediği irdelenmeli, davacının çalışma iddiası kapsamında çalışmanın başlangıcı, ara verip vermediği, ne zamana kadar çalıştığı hususlarının netleştirilmesi suretiyle toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonuca göre hüküm kurulmalıdır.
Mahkemece bu maddi ve hukuki olgulara gözetilmeksizin, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.
VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
16.04.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.